“Có tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó.”

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, câu nói của Bác Hồ kính yêu vẫn còn đó, vẹn nguyên giá trị như một lời nhắc nhở sâu sắc về sự hài hòa giữa đức và tài. Và trong hệ giá trị đạo đức mà Người để lại, bốn chữ “cần, kiệm, liêm, chính” luôn được coi là nền tảng cốt lõi, là gốc rễ để mỗi con người trở thành một công dân tử tế. Thế nhưng, giữa nhịp sống hối hả trong thời đại số với bao bộn bề học tập, công việc làm thêm, vô vàn mối quan hệ xã hội cùng sức hút khó cưỡng từ mạng xã hội, liệu bốn chữ ấy có trở nên xa vời đối với thế hệ trẻ? Trong bài viết này, hãy cùng nhìn lại lời dạy của Bác và tìm hiểu cách để thực hành “cần, kiệm, liêm, chính” từ những điều nhỏ bé, giản dị hàng ngày.

“Cần, kiệm, liêm, chính” là như thế nào?

Bác Hồ đã từng có lời dạy rất giản dị: “Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai. Dao siêng mài thì sắc bén. Ruộng siêng làm cỏ thì lúa tốt”. Cần là siêng năng, chủ động và có trách nhiệm với chính mình. Điều này thể hiện qua việc bạn tự lập kế hoạch học tập, không trông chờ vào sự nhắc nhở của giảng viên hay bạn bè. Là hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn, không trễ nải. Là luôn khao khát trau dồi kiến thức và kỹ năng, kể cả những thứ nằm ngoài giáo trình. Nói cách khác, “cần” là thái độ sống chủ động, không lười biếng, không ỷ lại.

Kiệm là tiết kiệm, biết phân biệt “cần” và “muốn” và trân trọng tài nguyên. Một sinh viên “kiệm” sẽ cân nhắc trước mỗi khoản chi, ví dụ như tận dụng sách ở thư viện thay vì mua mới, khai thác các học liệu mở miễn phí thay vì lãng phí tiền bạc. Kiệm còn là không lãng phí thời gian, thứ tài sản quý giá nhất của tuổi trẻ.

Liêm là trung thực và trong sạch từ những điều nhỏ nhất. Không gian lận trong thi cử, không đạo văn, không mua bán bài tập,… Giữ lời hứa, sống đúng với cam kết. Khi tham gia hoạt động tập thể, không vụ lợi cá nhân, không lợi dụng chức vụ. “Liêm” chính là nền tảng của uy tín cá nhân, thứ sẽ theo bạn suốt cuộc đời.

Chính là ngay thẳng, dám sống đúng với những điều mình tin, dám nói và làm điều đúng. Có trách nhiệm với cộng đồng, tôn trọng kỷ luật, quy định của nhà trường. Và quan trọng nhất là sống có nguyên tắc, nhất quán giữa lời nói và hành động.

Bốn đức tính này, nếu được thực hành mỗi ngày, sẽ tạo nên một thói quen đạo đức bền vững. Bởi như Bác đã dạy: “Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông. Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc. Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính. Thiếu một mùa thì không thành trời. Thiếu một phương thì không thành đất. Thiếu một đức thì không thành người”. 

“Cần, kiệm, liêm, chính” – bốn đức tính làm nên cốt cách của một con người

(Nguồn: Vietnam.vn )

Những rào cản vô hình: Vì sao sinh viên khó thực hành “cần, kiệm, liêm, chính”?

Sống với bốn đức tính ấy trong một thời đại đầy cám dỗ và áp lực chưa bao giờ là dễ dàng bởi luôn có những rào cản vô hình.

Rào cản đầu tiên là áp lực thành tích. Giữa một môi trường cạnh tranh khốc liệt, ai cũng muốn có một bảng điểm đẹp, một hồ sơ ấn tượng vềđiểm số, chứng chỉ haybằng cấp. Áp lực thành tích vô tình khiến không ít bạn đánh đổi sự trung thực trong học tập và thi cử để đổi lấy điểm số cao. Thực hiện những hành vi gian lận gây hậu quả nghiêm trọng như nhờ người học hộ, thi hộ, điểm danh hộ, quay cóp, sử dụng các loại văn bằng, chứng chỉ không hợp pháp, chính là đã đánh mất đi đức tính “liêm”, đánh mất đi sự trung thực của bản thân và gây ra bất công với những bạn thực sự nghiêm túc trong học tập.

Bên cạnh đó, mạng xã hội và xu hướng thể hiện bản thân ngày càng phổ biến, việc giữ gìn đức tính “kiệm” trở nên không dễ dàng hơn bao giờ hết.. Những bức ảnh check-in sang chảnh, bữa ăn tại nhà hàng đắt tiền, chuyến du lịch xa xỉ của bạn bè trên Facebook, Instagram tạo nên sự so sánh về thành công và hạnh phúc. Một nghiên cứu về tác động của mạng xã hội đến lối sống sinh viên cho thấy, có tới 80% sinh viên thừa nhận rằng mạng xã hội làm gia tăng nguy cơ chạy theo lối sống thực dụng, dẫn đến tình trạng tiêu dùng quá mức. Để không bị lạc lõng, nhiều bạn bắt đầu chi tiêu quá khả năng, vay mượn để sống ảo. Hệ quả của những việc trên là nợ nần và áp lực tài chính – một biểu hiện rõ ràng của sự thiếu “kiệm”.

Mạng xã hội và lối sống số có thể làm mờ ranh giới giữa “cần” và “muốn” 

(Nguồn: https://thientuong.com.vn/) 

Chưa dừng lại ở đó, văn hóa đám đông còn là một thứ sức mạnh vô hình nhưng có sức tàn phá đáng kể. Khi một hành vi sai trái như học hộ, thi hộ, … được thực hiện bởi nhiều người và không bị xử lý, nó sẽ dần trở thành điều bình thường. Lúc ấy, một sinh viên vốn ngay thẳng cũng dễ dàng tự nhủ: “Mình cũng làm thế cho khỏi thiệt”. Sức ép của số đông khiến ranh giới giữa đúng và sai trở nên mong manh. Đó là lúc ta đánh mất chữ “chính”, đánh mất bản lĩnh để giữ vững lập trường của riêng mình, đánh mất bản thân và mang đến hệ lũy cho chính chúng ta sau này.

Và cuối cùng, một rào cản tưởng như nhỏ nhưng lại ăn sâu vào thói quen hàng ngày, đó là thiếu kỹ năng quản lý bản thân. Không biết lập kế hoạch, không kiểm soát được thời gian và tài chính cá nhân khiến nhiều bạn rơi vào một vòng luẩn quẩn: việc hôm nay dồn sang ngày mai (thiếu “cần”), hết tiền giữa tháng (thiếu “kiệm”), rồi lại tìm cách đối phó với bài tập, thi cử (thiếu “liêm”).

Những áp lực ấy, như những sợi dây vô hình, khiến việc sống “cần, kiệm, liêm, chính” đôi khi trở thành một thử thách thực sự với sinh viên trong thời đại mới, từ đó để lại những hệ lụy đáng kể.

Khi thiếu “cần, kiệm, liêm, chính”, sinh viên mất gì?

Mất “cần” đồng nghĩa với việc bạn tự tước đi cơ hội phát triển. Trong một ngôi trường đề cao sự năng động và chủ động như UEH, một sinh viên thiếu sự siêng năng, chỉ biết trông chờ và làm việc cầm chừng sẽ sớm bị bỏ lại phía sau, luôn trong trạng thái thụ động và mệt mỏi trước những deadline.

Mất “kiệm” sẽ dẫn đến áp lực tài chính. Chi tiêu không kiểm soát không chỉ gây ra tình trạng “cháy túi” cuối tháng, mà còn xóa nhòa những kế hoạch dài hạn như du học, học lên cao hay khởi nghiệp. Chưa kể, nó còn có thể đẩy bạn vào những cạm bẫy tài chính nguy hiểm như vay “nóng”, vay tiêu dùng với lãi suất cao.

Mất “liêm” là đánh mất thứ quý giá nhất: lòng tin. Một khi đã gian dối trong học tập, bạn không chỉ đối diện với kỷ luật của nhà trường mà còn đánh mất uy tín trong mắt thầy cô và bạn bè. Niềm tin một khi đã mất rất khó để xây dựng lại. Và trong một thế giới mà mọi quan hệ đều dựa trên sự tín nhiệm, đó là một tổn thất không gì bù đắp nổi.

Mất “chính” là bước sang cái “tà”. Bạn bắt đầu dung thứ cho những điều không đứng đắn, không thẳng thắn. Lời nói và việc làm dần trở nên giả dối, xu nịnh, sống hai mặt. Một khi đã chấp nhận cái “tà”, bạn sẽ dễ dàng biện minh cho bất cứ hành vi sai trái nào, từ gian lận nhỏ đến những việc lớn hơn, và dần đánh mất sự trong sạch của chính mình.

Khi những giá trị cốt lõi bị đánh mất, hệ quả sẽ âm thầm tích lũy theo thời gian

(Nguồn: https://tramcam.org/) 

Vậy phải làm gì để không rơi vào những hệ lụy ấy? Câu trả lời không nằm ở đâu xa. Đó là việc biến bốn đức tính tưởng chừng lớn lao thành những hành động rất nhỏ, rất cụ thể, lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Làm sao để thực hành “cần, kiệm, liêm, chính” mỗi ngày?

Với “cần”, hãy biến sự siêng năng thành thói quen. Điều đó có nghĩa là mỗi tối, hãy dành năm phút để lập kế hoạch cho ngày mai. Chủ động tìm kiếm cơ hội học hỏi, đừng đợi ai đó nhắc nhở. Và trên hết, hãy tuân thủ một nguyên tắc đơn giản: việc hôm nay, không để đến ngày mai. Bởi như Bác đã dạy: “Siêng học tập thì mau biết. Siêng nghĩ ngợi thì hay có sáng kiến. Siêng làm thì nhất định thành công”.

Với “kiệm”, hãy tập tiêu dùng thông minh. Trước khi chi tiêu cho bất cứ thứ gì, hãy dừng lại năm giây và tự hỏi: “Mình CẦN hay mình MUỐN?”. Sống “kiệm” không phải là keo kiệt, mà là trân trọng công sức của cha mẹ, của chính mình, và không lãng phí thời gian, tiền bạc vào những thứ không thực sự giá trị.

Với “liêm”, hãy sống trung thực từ những điều nhỏ nhất. Hãy tự làm bài tập và thi cử bằng chính khả năng của mình, dù kết quả có thể không như ý muốn. Khi sai, hãy dám nhận; khi làm được, không cần phóng đại nhưng cũng đừng phủ nhận năng lực của bản thân. Hãy nhớ rằng, uy tín được xây bằng ngàn lần trung thực nhỏ, nhưng có thể sụp đổ chỉ sau một lần gian dối.

Với “chính”, hãy dám sống đúng với những điều mình tin. Đừng chạy theo đám đông nếu bạn biết điều đó là sai trái. Hãy dám lên tiếng khi thấy bất công, dám từ chối một cách dứt khoát khi bị lôi kéo vào việc không đúng. Sống “chính” là sống có nguyên tắc, là sự nhất quán giữa lời nói và hành động. 

Sống “cần, kiệm, liêm, chính” để kế thừa xứng đáng những giá trị Bác để lại

Kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026)

(Nguồn: https://xuanmai.hanoi.gov.vn/) 

Nhân ngày kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026), hãy cùng tưởng nhớ Bác và nhìn lại những bài học bình dị nhưng sâu sắc mà Người để lại. Bác đã sống trọn đời với “cần, kiệm, liêm, chính” bằng từng hành động nhỏ, từng quyết định trong cuộc sống thường nhật. 

Là thanh niên, sinh viên, người học trong thời đại mới, chúng ta đừng giới hạn việc tri ân Bác ở những dòng cảm tưởng hay những buổi lễ trang trọng. Tri ân thiết thực nhất là thực hành với lối sống “cần, kiệm, liêm, chính” ngay trong đời sống sinh viên của chính mình, sống, học tập và làm việc theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhưng làm một cách nghiêm túc và nhất quán. Một sinh viên biết sống “cần, kiệm, liêm, chính” hôm nay không chỉ đang hoàn thiện bản thân, mà còn đang đặt nền móng cho một tương lai vững vàng, nơi năng lực đi cùng đạo đức, và thành công gắn với giá trị bền vững. Đó cũng chính là cách thiết thực nhất để thế hệ trẻ kế thừa và tiếp nối những điều mà Bác đã dày công vun đắp.

Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011.

[2] Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2018). Tác phẩm “Cần, kiệm, liêm, chính” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

[3] Ngọc, T. T. M. Đạo đức sinh viên Việt Nam: Thực trạng và giải pháp. VNU Journal of Science. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://vjol.info.vn/index.php/khxhvn/article/view/23234 

[4] Đạo văn và gian lận trong học thuật: Phản ứng thực dụng trước áp lực giáo dục hiện đại. Tạp chí Giáo dục, 20/03/2025. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://tapchigiaoduc.edu.vn

[5] Hiệp, T. T., Nhân, T. V., & Huyền, T. T. T. (2025). Các nhân tố tác động hành vi quản lý tài chính cá nhân của sinh viên khối ngành kinh tế tại TP. Hồ Chí Minh. Tạp chí Kinh tế và Dự báo. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://kinhtevadubao.vn/cac-nhan-to-tac-dong-hanh-vi-quan-ly-tai-chinh-ca-nhan-cua-sinh-vien-khoi-nganh-kinh-te-tai-tp-ho-chi-minh-31059.html 

[6] Liên, H. T. K. (2024). Tác động hai mặt của mạng xã hội đến lối sống của sinh viên ở thành phố Đà Nẵng hiện nay. Tạp chí Quản lý Nhà nước. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/06/04/tac-dong-hai-mat-cua-mang-xa-hoi-den-loi-song-cua-sinh-vien-o-thanh-pho-da-nang-hien-nay/