Trong tình yêu, sự quan tâm và gắn bó thường được xem là yếu tố cốt lõi, nhưng mỗi người lại thể hiện và tiếp nhận tình cảm theo cách khác nhau. Có người cần sự kết nối thường xuyên, trong khi người khác đề cao không gian riêng; có người dễ cảm thấy bất an trước sự im lặng, nhưng cũng có người xem sự độc lập là điều tự nhiên trong một mối quan hệ. Những khác biệt này không chỉ đến từ tính cách cá nhân mà còn có thể được lý giải dưới góc nhìn tâm lý học thông qua Thuyết gắn bó – nền tảng giúp hiểu cách con người hình thành và duy trì các mối quan hệ tình cảm.

Thuyết gắn bó là gì và vì sao ảnh hưởng đến cách chúng ta yêu?

Theo thuyết gắn bó, mỗi người hình thành một kiểu gắn bó riêng dựa trên những trải nghiệm tương tác từ sớm với cha mẹ hoặc người chăm sóc. Những trải nghiệm này dần tạo nên cách cảm nhận về sự an toàn, tin tưởng và kết nối, đồng thời tiếp tục ảnh hưởng đến các mối quan hệ khi trưởng thành. Lý thuyết do John Bowlby khởi xướng và được Mary Ainsworth phát triển đã giúp lý giải vì sao con người có những nhu cầu tình cảm và phản ứng cảm xúc rất khác nhau trong tình yêu.

Các nghiên cứu hiện đại thường phân chia bốn kiểu gắn bó phổ biến trong các mối quan hệ tình cảm, bao gồm gắn bó an toàn, gắn bó lo âu, gắn bó né tránh và gắn bó lo âu – né tránh.

1. Gắn bó an toàn (secure attachment)

Những người thuộc nhóm gắn bó an toàn thường thiết lập được sự cân bằng giữa lòng tin dành cho đối phương và việc duy trì tính độc lập cá nhân. Nhờ đó, họ có xu hướng giao tiếp rõ ràng và sẵn sàng lắng nghe để thấu hiểu.

2. Gắn bó lo âu (anxious attachment)

Cá nhân mang kiểu gắn bó lo âu bị chi phối bởi nỗi sợ bị bỏ rơi hoặc không được yêu thương đủ. Vì vậy, họ dễ trở nên nhạy cảm với những thay đổi nhỏ trong hành vi của đối phương và thường xuyên tìm kiếm sự trấn an về mặt cảm xúc.

3. Gắn bó né tránh (avoidant attachment)

Thể hiện xu hướng đề cao tính tự chủ và hạn chế sự phụ thuộc tình cảm. Những người này thường cảm thấy không thoải mái khi mối quan hệ trở nên quá gần gũi, nên có xu hướng giữ khoảng cách hoặc tránh bộc lộ cảm xúc để bảo vệ bản thân.

4. Gắn bó lo âu – né tránh (fearful attachment)

Là kiểu gắn bó mang tính mâu thuẫn: vừa mong muốn được kết nối, vừa lo sợ bị tổn thương. Sự giằng co này khiến cá nhân dễ dao động, khó duy trì sự ổn định trong các mối quan hệ tình cảm.

Các kiểu gắn bó dựa theo thuyết gắn bó của John Bowlby (Nguồn: Psycare)

Cần hiểu rằng không có kiểu gắn bó nào đúng hay sai. Chúng phản ánh những nhu cầu cảm xúc khác nhau, được hình thành từ trải nghiệm cá nhân và môi trường sống. Hiểu về thuyết gắn bó giúp mỗi người có cái nhìn bao dung và thực tế hơn về cách mình yêu và mong đợi điều gì từ một mối quan hệ.

Những khác biệt cảm xúc trong tình yêu thời đại học

Giai đoạn đại học thường là lúc các mối quan hệ tình cảm bắt đầu trở nên sâu sắc hơn, trong khi áp lực học tập, định hướng nghề nghiệp và những thay đổi trong môi trường sống cũng xuất hiện song song. Sự giao thoa của nhiều yếu tố khiến cảm xúc trong tình yêu trở nên nhạy cảm và dễ dao động hơn bình thường.

Những căng thẳng nảy sinh không hẳn vì thiếu quan tâm, mà thường đến từ sự khác biệt trong cách mỗi người thể hiện và tiếp nhận tình cảm. Có người cần trò chuyện và chia sẻ thường xuyên để cảm thấy được kết nối, trong khi người khác lại cần khoảng lặng riêng để cân bằng cảm xúc. Có người cảm thấy bất an khi đối phương phản hồi ít, nhưng phía còn lại xem đó là nhịp sinh hoạt hoàn toàn bình thường. Khi chưa hiểu rõ sự khác biệt này, các mối quan hệ dễ rơi vào hiểu lầm, tranh cãi và cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Thuyết gắn bó giúp nhìn nhận những mâu thuẫn này theo một góc độ khác. Nhiều vấn đề trong tình yêu không xuất phát từ việc không đủ quan tâm nhau, mà từ sự khác biệt trong nhu cầu cảm xúc và cách phản ứng của mỗi người. Nhận ra điều đó giúp giảm bớt sự trách móc cá nhân và mở ra khả năng đối thoại tích cực, từ đó xây dựng sự thấu hiểu lẫn nhau.

“Ngày ta yêu” – Bộ ảnh thể hiện suy nghĩ về tình yêu sinh viên qua góc nhìn của giới trẻ (Nguồn: Báo Tiền Phong)

Hiểu kiểu gắn bó để xây dựng mối quan hệ lành mạnh hơn

Nhận diện kiểu gắn bó của bản thân không nhằm dán nhãn hay đánh giá đúng – sai, mà giúp mỗi người hiểu rõ hơn nhu cầu cảm xúc của mình và của đối phương. Khi những nhu cầu này được nhận diện và chia sẻ một cách rõ ràng, việc giao tiếp trong mối quan hệ sẽ trở nên thực tế và tôn trọng hơn

Một mối quan hệ lành mạnh không đòi hỏi hai người phải giống nhau hoàn toàn, mà cần sự sẵn sàng lắng nghe, điều chỉnh và thích nghi. Đây cũng là kỹ năng quan trọng giúp sinh viên cân bằng giữa tình cảm cá nhân, học tập và sự phát triển bản thân trong giai đoạn trưởng thành.

Cái nắm tay – biểu tượng của sự an toàn và thấu hiểu trong mối quan hệ (Nguồn:Internet)

Hiểu về thuyết gắn bó giúp mỗi người bớt khắt khe với bản thân và với đối phương, đồng thời hướng đến những mối quan hệ trưởng thành và an toàn hơn về mặt tâm lý. Khi tình yêu được đặt trên nền tảng của sự thấu hiểu và an toàn cảm xúc, mối quan hệ có thể trở thành nguồn động lực tích cực, thay vì áp lực trong đời sống sinh viên. Đó cũng là cách để mỗi người học cách yêu lành mạnh – bắt đầu từ việc hiểu chính mình.

Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)

Tài liệu tham khảo 

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.

Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology.

Hazan, C., & Shaver, P. R. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology.

Fraley, R. C. (2019). Attachment in adulthood: Recent developments, emerging debates, and future directions. Annual Review of Psychology.

American Psychological Association. (2023). Attachment theory. APA Dictionary of Psychology.