Một câu nói có thể khiến người khác tổn thương. Một hành động tưởng như thân thiện có thể khiến ai đó cảm thấy không an toàn. Và đôi khi, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở ý định của người thực hiện, mà còn ở tác động mà hành vi đó gây ra cho người khác. Trong phần 2, hãy cùng tiếp tục nhận diện 03 dấu hiệu và tình huống thường bị xem nhẹ nhưng có thể liên quan đến quấy rối tình dục hoặc xâm phạm ranh giới cá nhân. Bài viết giúp chúng ta hiểu rằng “tôi chỉ đùa thôi” không thể thay thế cho sự đồng thuận, và sự im lặng của một người không đồng nghĩa với việc họ cảm thấy thoải mái.

4. Ôm khi chưa xin phép

So với một cái khoác vai hay chạm tay thông thường, một vòng ôm đòi hỏi ranh giới thân mật và sự đồng thuận ở mức độ cao hơn rất nhiều. Việc tự ý ôm một người khi họ chưa sẵn sàng tiếp nhận không đơn thuần là vi phạm không gian vật lý, mà sâu xa hơn, đó là một hình thức ép buộc về mặt cảm xúc.

Một cái ôm chỉ thực sự mang ý nghĩa sẻ chia và an ủi khi ranh giới cá nhân và quyền tự quyết cảm xúc của đối phương được tôn trọng tuyệt đối. 

(Nguồn: The Philadelphia Inquirer)

Trong nhiều nền văn hóa, cái ôm là hình thức chào hỏi bình thường hoặc xuất phát từ ý định tốt như chia sẻ niềm vui, an ủi. Tuy nhiên, thiện ý chủ quan của người trao đi không thể dùng để biện hộ cho sự khó chịu của người nhận. Việc ôm khi chưa có sự đồng thuận hoặc tiếp tục ôm dù người kia tỏ ý từ chối là hành vi xâm phạm ranh giới cá nhân. Nếu mang tính chất tình dục hoặc tạo cảm giác bị ép buộc về mặt tình dục thì có thể trở thành quấy rối tình dục. 

5. Tự ý chỉnh áo, tóc hoặc trang phục giúp người khác

Hành vi này có tính chất đánh lừa nhận thức rất cao, bởi nó thường được che đậy dưới lớp vỏ bọc của sự ga-lăng, tinh tế và quan tâm chu đáo. Tuy nhiên, việc tự tiện vươn tay chạm vào tóc hay sửa lại áo cho người khác khi chưa có sự đồng thuận có thể khiến người khác cảm thấy quyền kiểm soát đối với cơ thể và không gian cá nhân của mình không được tôn trọng.

Sự tinh tế thực sự trong văn hóa giao tiếp không bao giờ nằm ở những hành động can thiệp tự ý, mà được thể hiện thông qua ngôn từ và sự tôn trọng ranh giới cá nhân. Một lời nhắc nhở nhẹ nhàng, lịch sự để đối phương tự điều chỉnh mới là minh chứng cho sự tôn trọng tối đa đối với người tiếp nhận. 

6. Quay lén hoặc chụp ảnh lén 

Với sự bùng nổ của mạng xã hội, thói quen ghi lại những khoảnh khắc hớ hênh, những biểu cảm ngô nghê của bạn bè để chế meme mua vui đang dần trở thành một trào lưu bị bình thường hóa trong thời đại số. Nhiều người coi nhẹ đây chỉ là hành vi “vô hại”. Tuy nhiên, đây là hành vi xâm phạm quyền về hình ảnh và quyền riêng tư, nếu hình ảnh mang tính nhạy cảm hoặc được sử dụng nhằm mục đích tình dục, làm nhục hoặc đe dọa thì có thể còn vi phạm các quy định pháp luật khác.

Hệ quả tâm lý nghiêm trọng nhất của hành vi này là sự tước đoạt quyền tự chủ hình ảnh và đẩy nạn nhân vào trạng thái bất an triền miên. Khi bị phát tán những hình ảnh không mong muốn, nạn nhân hoàn toàn mất quyền kiểm soát trên không gian mạng và luôn nơm nớp lo sợ về việc bản thân có thể biến thành trò cười cho đám đông bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu. Cảm giác bất lực và bị phơi bày này dần bào mòn lòng tự trọng, tạo ra hội chứng cảnh giác quá mức (hypervigilance). Một khoảnh khắc vui đùa nhất thời của tập thể có thể đổi lại bằng những vết rạn nứt tâm lý lâu dài về sự tôn trọng giữa con người với con người.

Những bức ảnh chụp lén tưởng chừng vô hại lại là nguyên nhân bào mòn lòng tự trọng và tước đi cảm giác an toàn của người tiếp nhận. 

(Nguồn: Foundation for Media Alternatives)

Kiến tạo văn hóa “Đồng thuận” nơi giảng đường

Chúng ta cần thiết lập một nhận thức sâu sắc rằng: Sự im lặng hoặc không phản đối ngay tại thời điểm xảy ra hành vi không mặc nhiên được hiểu là sự đồng ý; một nụ cười gượng, sự né tránh hay việc miễn cưỡng chấp nhận cũng không đồng nghĩa với sự đồng thuận. Đồng thuận đích thực phải được thể hiện một cách tự nguyện, rõ ràng, dựa trên đầy đủ thông tin và có thể được rút lại bất cứ lúc nào. 

Tôn trọng ranh giới cá nhân bắt đầu từ việc lắng nghe những tín hiệu không thoải mái và chấp nhận lời từ chối một cách văn minh. 

(Nguồn: A Step Ahead Chattanooga)

Môi trường học thuật văn minh và an toàn không tự nhiên mà có, nó bắt đầu từ việc mỗi sinh viên biết lùi lại một nhịp để quan sát, biết lắng nghe những tín hiệu không thoải mái từ đối phương và chủ động tôn trọng ranh giới cá nhân của người khác. Hãy biến sự tinh tế thành một thói quen thường nhật, bắt đầu từ việc đơn giản nhất: Mở lời xin phép trước khi bước vào không gian riêng tư của bất kỳ ai. 

Ban chăm sóc người học (DSA) luôn sẵn sàng lắng nghe, đồng hành và cung cấp sự hỗ trợ khi bạn cần điểm tựa. Hãy email dsa@ueh.edu.vn hoặc đăng ký tư vấn tại https://dsa.ueh.edu.vn/hoat-dong-tu-van/. Tìm hiểu thêm thông tin về các hoạt động Phòng chống quấy rối tình dục tại  https://dsa.ueh.edu.vn/chong-quay-roi-tinh-duc/ 

Tin: Ban Chăm sóc người học (DSA)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Dân trí. (2022, May 09). Bình phẩm ngoại hình nữ giới: Ranh giới giữa khen ngợi và quấy rối tình dục. https://dantri.com.vn/nhip-song-tre/binh-pham-ngoai-hinh-nu-gioi-ranh-gioi-giua-khen-ngoi-va-quay-roi-tinh-duc-20220504140945031.htm 

[2] Foundation for Media Alternatives. (2025, Aug 15). What to do if you’re filmed without consent. https://fma.rappler.com/posts/761/what-to-do-if-youre-filmed-without-consent/ 

[3] Rubin Law Corporation. (2024, Oct 25). Is hugging sexual harassment? https://www.stevenrubinlaw.com/is-hugging-sexual-harassment/ 

[4] SWGfL. (2026, Feb 13). Someone is filming me in public without my consent: What can I do? https://swgfl.org.uk/magazine/someone-is-filming-me-in-public-without-my-consent-what-can-i-do/ 

[5] The Philadelphia Inquirer. (2021, May 24). Consent, touch, hugging. https://www.inquirer.com/philly-tips/consent-touch-hugging-20210522.html