Nếu không ai chạm vào bạn, liệu đó có phải là quấy rối tình dục?

(Hình ảnh minh họa báo tuổi trẻ cười)

Khi nhắc đến quấy rối tình dục nhiều người thường nghĩ ngay đến những hành vi đụng chạm cơ thể hoặc tấn công tình dục. Tuy nhiên, trên thực tế quấy rối tình dục có thể xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau kể cả khi không hề có sự tiếp xúc về thể chất. Có thể một tin nhắn khiến bạn lo lắng mỗi ngày; Một lời bình phẩm về cơ thể làm bạn mất tự tin; Hay việc một người liên tục theo dõi, xuất hiện ở những nơi bạn có mặt làm bạn lo lắng. Nếu những hành vi này mang tính chất tình dục hoặc liên quan đến giới tính, không được người nhận mong muốn và khiến họ cảm thấy bị xúc phạm, khó chịu, bị đe dọa hoặc tạo ra môi trường học tập không an toàn thì đó có thể là hành vi quấy rối tình dục.

Nhận diện đúng không nhằm khiến chúng ta nghi ngờ lẫn nhau, mà để mỗi sinh viên biết cách bảo vệ bản thân và xây dựng một môi trường đại học văn minh, tôn trọng.

Những hành vi không đụng chạm nhưng vẫn có thể là quấy rối tình dục cụ thể như sau:

1. Quấy rối bằng lời

Những câu nói như:

• Hôm nay bạn mặc đồ quyến rũ quá.
• Vòng eo bạn đẹp thật.
• Cho mình ôm bạn một cái nhé…

Hay những câu đùa có nội dung gợi dục hoặc mang tính ám chỉ tình dục. Một câu nói có thể chỉ mất vài giây để thốt ra, nhưng cảm giác bất an mà nó để lại có thể kéo dài rất lâu.
Như tình huống bạn Minh Anh gặp phải trong nhóm làm việc nhóm vừa qua, bạn nam trong nhóm thường để ý và khen Minh Anh “Nay bạn mặc váy đẹp quá”, “công nhận dáng bạn đẹp thật”, “trong chân bạn dài nữa”. Lúc đầu Minh Anh có vẻ vui nhưng lời khen này lặp lại nhiều lần trong quá trình làm nhóm và gặp ở lớp khiến Minh Anh khó chịu và tránh né ngồi gần bạn Nam. Việc liên tục bình luận về cơ thể hoặc ngoại hình, dù được gọi là ‘lời khen’, nếu người nhận đã thể hiện sự không thoải mái nhưng vẫn tiếp diễn thì có thể được xem là hành vi quấy rối tình dục bằng lời nói.

(Hình ảnh minh họa báo tuổi trẻ cười)

2. Quấy rối qua tin nhắn và mạng xã hội

Môi trường trực tuyến cũng là nơi quấy rối tình dục có thể xảy ra cụ thể:

• Liên tục nhắn tin mang nội dung tán tỉnh, gợi ý tình cảm hoặc tình dục sau khi người kia đã từ chối.
• Gửi những lời tán tỉnh mang tính ép buộc.
• Gọi video vào thời điểm không phù hợp.
• Bình luận mang tính khiêu khích dưới bài đăng.
• Tạo nhiều tài khoản để tiếp tục liên lạc sau khi bị chặn.

Một tin nhắn tưởng như vô hại có thể trở thành áp lực nếu người nhận không mong muốn và không thể thoải mái từ chối.
Lan Phương là sinh viên năm nhất sau buổi sinh hoạt đầu khóa, một bạn nam xin được Facebook của Phương từ bạn chung. Ban đầu, bạn nam nhắn tin hỏi thăm vài câu Lan Phương trả lời lịch sự nhưng không muốn tiếp tục cuộc trò chuyện nên dần ngừng phản hồi. Tưởng sẽ xong nhưng mỗi ngày Lan Phương vẫn nhận được hàng chục tin nhắn như: “Sao bạn không trả lời tin nhắn thế?”, “Mình chỉ muốn nói chuyện với bạn thôi mà”, “Mình thích bạn” “Mình đợi bạn trước cổng Nguyễn Tri Phương nhé”. Không dừng lại ở đó, một tuần sau, bạn nam xuất hiện trước giảng đường đúng giờ Lan Phương tan học và đề nghị đưa Lan Phương về. Trong tình huống này có thể bạn nam nghĩ mình đang chân thành theo đuổi Lan Phương nhưng với Lan Phương việc bạn nam liên tục nhắn tin, xuất hiện ngoài mong muốn và không tôn trọng việc Lan Phương không muốn tiếp tục cuộc trò chuyện đã khiến Phương cảm thấy lo lắng mỗi khi đến trường. Do đó quan tâm chỉ thực sự là quan tâm khi người kia cảm thấy thoải mái. Khi đối phương không muốn tiếp tục, hãy tôn trọng quyết định đó để tránh việc quan tâm vô tình trở thành quấy rối xa hơn nữa có thể rơi vào quấy rối tình dục.

3. Gửi hình ảnh hoặc nội dung nhạy cảm khi chưa được người nhận đồng ý

Một số người cho rằng việc gửi ảnh “đùa vui” là bình thường. Tuy nhiên việc gửi hình ảnh có tính gợi dục, bao gồm cả việc yêu cầu người khác gửi ảnh riêng tư, video có nội dung tình dục, sticker hoặc meme mang tính khiêu dâm. Khi người nhận không mong muốn đều có thể khiến người nhận khó chịu hoặc cảm thấy bị xúc phạm. Đây là hành vi quấy rối tình dục và nếu bị tố cáo bạn sẽ bị xử lý kỷ luật.

4. Theo dõi hoặc bám đuôi

Không ít trường hợp bắt đầu từ việc:

• Luôn xuất hiện ở nơi người kia học.
• Đứng chờ trước lớp học hoặc ký túc xá.
• Theo dõi lịch học.
• Quan sát, đi theo sau nhiều lần.
• Liên tục kiểm tra vị trí hoặc hoạt động trên mạng xã hội.

Có thể người thực hiện cho rằng đó là sự quan tâm. Nhưng nếu người bị theo dõi cảm thấy lo lắng, sợ hãi hoặc mất cảm giác an toàn, hành vi đó đã vượt qua ranh giới của sự quan tâm thông thường.
Trong nhiều tuần liên tiếp, Mai nhận ra mỗi lần tan học đều có bạn nam đứng gần xe của bạn, bạn nam không nói gì nhưng thường đi phía sau một đoạn, rồi tình cờ xuất hiện ở quán cà phê nơi bạn hay học bài. Sự tình cờ trùng hợp khiến Mai cảm thấy lo lắng và bất an. Có thể bạn nam nghĩ là mình đang tìm cơ hội làm quen nhưng khi quan tâm đó vô tình làm Mai thấy sợ hãi hoặc mất an toàn hoặc nếu việc theo dõi nhằm mục đích tiếp cận tình cảm hoặc tình dục dù người kia không mong muốn đó không còn là cách tiếp cận phù hợp và nguy cơ chuyển sang hành vi quấy rối tình dục.

Làm sao để thể hiện sự quan tâm một cách văn minh và tôn trọng? Sinh viên cần xem xét và đặt ra các câu hỏi sau:

1. Hành vi đó có được người kia mong muốn hay đồng ý không?
2. Hành vi đó có khiến đối phương cảm thấy khó chịu, bị xúc phạm hoặc lo lắng không?
3. Nếu người kia đã từ chối hoặc bày tỏ không thoải mái, hành vi đó có nên tiếp tục lặp lại không?

Nếu câu trả lời là “Có” cho một hoặc nhiều câu hỏi trên, hãy dừng lại và xem xét lại cách ứng xử của mình.

Còn các bạn đang ở vai là nạn nhân nếu mình thấy hành vi nào chưa đúng mực từ đối phương, nếu là bạn học trong trường nếu cảm thấy an toàn, bạn có thể nói rõ rằng mình không mong muốn hành vi đó tiếp diễn. Trong trường hợp không thể hoặc không muốn đối chất trực tiếp, hãy lưu giữ bằng chứng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè, giảng viên hoặc gửi email cho Ban chăm sóc người học để có biện pháp hỗ trợ và xử lý các hành vi vi phạm (nếu có) về quy tắc ứng xử.

Hãy cùng xây dựng môi trường đại học an toàn và tôn trọng
Một môi trường học tập tích cực được xây dựng từ những hành động nhỏ mỗi ngày: biết lắng nghe, tôn trọng ranh giới cá nhân và không áp đặt ý muốn của mình lên người khác.
Quấy rối tình dục không chỉ giới hạn ở những hành vi có tiếp xúc cơ thể. Đó còn có thể là lời nói, cử chỉ, tin nhắn, hình ảnh hoặc hành vi trực tuyến mang tính chất tình dục mà người nhận không mong muốn, làm họ cảm thấy bị xúc phạm, khó chịu, lo lắng hoặc không còn cảm giác an toàn.

Lưu ý: Trong mọi mối quan hệ, sự đồng thuận phải được thể hiện một cách tự nguyện, rõ ràng và có thể thay đổi bất cứ lúc nào. Việc từng đồng ý trước đây không đồng nghĩa với việc luôn đồng ý trong những lần sau. Im lặng hoặc không phản ứng cũng không đồng nghĩa với sự đồng ý.

Mỗi sinh viên hãy trở thành một UEHer có trách nhiệm văn minh trong các hành vi ứng xử trong môi trường lớp học, sinh hoạt và không gian mạng góp phần xây dựng môi trường đại học nơi mọi người đều được tôn trọng, lắng nghe và an tâm học tập, phát triển.

Ban chăm sóc người học (DSA)